NEWSFLASH: veiling

Een overzicht van opmerkelijke kunstwerken in deze veiling

Valerio Adami, Bram Bogart, Fernando Botero, Paul Bril, Marcel Broodthaers, Evariste Carpentier, Lynn Chadwick, Christo, Emile Claus, Corneille, Tony Cragg, Leonardo Cremonini, Thierry De Cordier, Raoul De Keyser, Wim Delvoye, Gustave De Smet, Léon De Smet, Anna De Weert, James Ensor, Henri Evenepoel, Jan Fabre, Leonor Fini, Jean-Michel Folon, Leon Golub, George Grard, Thomas Houseago, Sean Landers, Sol LeWitt, René Magritte, Marino Marini, Georges Mathieu, Hans Op de Beeck, Panamarenko, Luc Peire, Constant Permeke, Pablo Picasso, Jan Frans Portaels, Arne Quinze, Roger Raveel, Léon Spilliaert, Walter Swennen, Luc Tuymans, Philippe Vandenberg, Frits Van den Berghe, Rinus Van de Velde, Gustave Van de Woestyne, Daan Van Golden, Victor Vasarely, Jef Verheyen, Massimo Vitali, Rik Wouters, Ossip Zadkine

75. Léon Spilliaert - Geknielde vissersvrouw op de kaai in de haven, Oostende (1910) - Est. €70.000-100.000

Veiling


De Vuyst pakt op 28 februari uit met een zorgvuldig geselecteerde veiling van ruim 600 kunstwerken. De rijk gevulde catalogus omvat hedendaagse, moderne en oude kunst van de hoogste kwaliteit, variërend van schilderijen tot sculpturen, tekeningen, grafiek, fotografie en zo meer. Het volledige aanbod is te bewonderen op de tentoonstelling van 18 tot en met 25 februari in Lokeren.



Meesters onder de hamer


De eyecatchers van de catalogus zijn enkele impressionistische parels van onder meer Emile Claus, Gustave De Smet, Léon De Smet en Anna De Weert. “Lièvre et corbeau” is een karakteristiek Ensoriaans stilleven uit 1908, waarin de grootmeester een reeds gebruikte compositie uit 1883 upcyclet en voorziet van een vooruitstrevende esthetiek. Van Léon Spilliaert is er een belangrijke gouache getiteld “Geknielde vissersvrouw op de kaai in de haven, Oostende” uit 1910, dat zowel in onderwerp als in technische uitvoering uiterst modern aanvoelt.

De rug van de vissersvrouw


Twee vissersvrouwen op een brug
Rond negentien
Miljard, Marie
Wij zijn gezien,
Daar komt de schilder Spilliaert
Die weer ’t portret zal maken
Van onze rug!

Ietwat schertsend illustreert dit gedicht van Hugo Claus dat omstreeks 1910 de vissersvrouw in het vizier was gekomen van Léon Spilliaert. De tekst suggereert dat deze dames zich geen moment konden zetten of daar kwam de kunstenaar aangesneld, potlood en schetsboek in de hand. Een weinig waarschijnlijk scenario, gezien Spilliaerts introverte karakter, maar het toont aan dat de vissersvrouw in deze periode een veelvuldig onderwerp is van zijn voorstellingen.

Spilliaert is een kind van de zee. De kust biedt hem vrijheid, ruimte voor eigenzinnigheid en diepe overpeinzingen. De kunstenaar heeft een vrije geest die zich niet laat intomen door academische restricties, zowel in onderwerpen als in technische uitvoering. Hij kiest zijn voorstellingen met gevoel en brengt deze in beeld op een manier die voor hem intuïtief en tastbaar aanvoelt, namelijk in gouache, inkt of aquarel rechtstreeks op het papier.

Om zijn psychologische inzichten uit de dragen, onderzoekt Spilliaert in zijn vroege jaren vooral de stilistische mogelijkheden van picturale elementen die hij in zijn thuisstad Oostende vindt. De vrouw is hierin een stille aanwezigheid die een archetypische rol vervult. Maar gaandeweg wint de vrouwenfiguur aan zelfstandigheid, om vanaf 1909 prominent de voorgrond in te nemen. De hoofdrol gaat specifiek naar de vissersvrouw, die alomtegenwoordig is in de havenstad.

“Geknielde vissersvrouw op de kaai in de haven, Oostende” uit 1910 is een prachtig voorbeeld van de verschillende vernieuwingen die Spilliaert in deze periode toepast. Hij ontdekt de kleurenpracht van de haven, en gebruikt het speelsere vetkrijt en gouache om manden, zeilen, sjaals en rokken weer te geven. Een lichtbron buiten beeld intensifieert de felheid van de tinten blauw, rood en oranje op de voorgrond. De vissersvrouw wordt uitgelicht. Haar kleuren en zachte vormen contrasteren met de grauwere tonen en strakkere lijnen in de achtergrond.

De meesterlijke kleur- en lichtwerking onderstreept de psyche van de vrouw zoals de kunstenaar haar wil verbeelden. Bovendien vernieuwt Spilliaert zijn compositorische aanpak door een subtiel gekantelde planopbouw toe te passen. Hij isoleert de vrouw en plaatst haar in een beschermde zone – of een begrensde. De kaaimuur biedt haar veiligheid. Hierachter ligt het woeste water, donker en grauw. Maar ook de vrijheid van de wijde wereld. Ze wacht.

123. Ossip Zadkine - Torse de femme (ca. 1924) - Est. €85.000-120.000

Vrouw in de hoofdrol


De veiling brengt een bijzondere selectie samen van kunstwerken met een opvallend moderne insteek, die tegelijk het feminiene thema aanbelangt. Zo is er een vroege sculptuur in hout van Ossip Zadkine “Torse de femme” (ca. 1924), die destijds in de collectie van Walter Schwarzenberg zat. Van Frits Van de Berghe is er “Le valet de coeur” (1924-1925). Let ook op de verschillende sculpturen van George Grard. Één van de opvallendste schilderijen is het hallucinante “Les devenants” (1958) van Leonor Fini.

226. Leonor Fini - Les devenants (1958) - Est. €120.000-180.000

“I am not a surrealist. I am Leonor Fini.”


Zelfs haar prilste kindertijd zou een bepalende rol spelen in het oeuvre van Leonor Fini. Kort na haar geboorte in Buenos Aires onderneemt haar vader een poging om haar te kidnappen, waarop Fini samen met haar moeder naar Trieste vlucht. In deze bruisende, kosmopolitische stad brengt Fini haar vormende jaren door. Ze gaat vermomd als jongen de straat op: het begin van een fascinatie voor maskerade en genderidentiteit. Als tiener wordt ze geconfronteerd met een oogziekte die haar gedurende twee maanden verblindt: de basis van haar iconografie van dromen, verbeelding en menselijke psyche. In Trieste wordt Fini bovendien geïnspireerd door de Italiaanse Maniëristen, wat een duidelijke stempel op haar werk zal drukken.

In 1931 trekt Fini naar Parijs, waar ze zich beweegt in de kringen van de surrealisten. Ze trekt op met figuren als Giorgio de Chirico, Max Ernst, Man Ray, Salvador Dali, en stelt samen met hen tentoon. Fini’s drang naar onafhankelijkheid en haar sterke persoonlijkheid maken echter dat ze nooit officieel zal toetreden tot de surrealistische beweging. Ze wijst een formele uitnodiging af en gaat openlijk in tegen André Bretons misogynie. “I am not a surrealist. I am Leonor Fini”, zal ze zeggen.

In tegenstelling tot het vaak mannelijk gecodeerde surrealisme van haar tijdgenoten, ontwikkelt Fini een uitgesproken eigen mythologie. In haar beeldtaal materialiseert ze fluïde, alchemistische voorstellingen van transformatie, zoals duidelijk in het schilderij “Les devenants” (1958). De compositie toont twee figuren. Het zijn geen personages, maar geïncarneerde toestanden. Hun lichamen lossen op in transparante, organische structuren gehuld in vlammen en vegetatie. Deze hybride anatomie sluit aan bij Fini’s fascinatie voor metamorfose en lichamelijke autonomie.

De figuren in “Les devenants” representeren een staat van continue wording. Het zijn identiteiten die zich verzetten tegen al te statische binaire tegenstellingen — mens en dier, mannelijk en vrouwelijk, lichaam en geest — en die ruimte laten voor verschuivingen, voor het ondefinieerbare. De verzadigde rood- en aardetonen versterken het broeierige gevoel van innerlijke onrust. Fini toont een beeld waarin zijn altijd tijdelijk is — in al zijn intensiteit en gelaagdheid.

517. Jack Pierson - HELL (1999) - Est. €30.000-36.000

Woordkunst


Taal en beeld vinden elkaar in enkele belangrijke kunstwerken op deze veiling. We kunnen hierbij niet voorbij Marcel Broodthaers en zijn “Pelle de salon” (1965), alsook “Museum-Musée, Section Cinéma” (1971). Één van de opvallendste stukken is “HELL” (1999) van Jack Pierson. Van Sean Landers is er het monumentale doek “Robot and Bunny” (1997-1998), waarin concept en figuratie een ludieke mix vormen.

252. Marcel Broodthaers - Pelle de salon (1965) - Est. €160.000-200.000

De schop op


“Pelle de salon” (1965) van Marcel Broodthaers lijkt op het eerste gezicht niets meer dan een schop. Precies daarin schuilt zijn scherpte. Door het werktuig uit zijn habitat te lichten en het in de context van de kunst te plaatsen, verandert Broodthaers de schop in een denkobject: niet om te graven, maar om te lezen. De titel fungeert als eerste breekijzer: een schop hoort immers niet thuis in een salon.

Broodthaers was bijzonder gevoelig voor de retoriek van objecten. Tot zijn veertigste was hij een matig succesvolle dichter met een uitgesproken affiniteit voor de visuele kunsten. In 1964 maakte hij de omslag naar beeldend kunstenaar met de tentoonstelling van zijn dichtbundel “Pense-Bête”. Hij monteerde de onverkochte exemplaren in gips op een sokkel, waarmee hij de bundels monddood verklaarde en tegelijk transformeerde tot sculptuur.

 In “Pelle de salon” kruisen taal en object elkaar op meerdere niveaus. Het alledaags gereedschap is onmiddellijk herkenbaar, maar zodra Broodthaers het item onderdompelt in zijn vormentaal krijgt het een poëtische lading die de individuele realiteit overstijgt. Hij hult de schop in een floraal motief. Enerzijds alludeert de decoratie op de ornamenten die in een klassiek salon te vinden zijn, anderzijds verwijst ze naar de vegetatie die de arbeid van de schop, als instrument, probeert te bestrijden. We stuiten op een contradictio in terminis die speelt met het Hegeliaanse onderscheid tussen cultuur en natuur. De menselijke arbeid, genaamd cultuur, poogt de natuur, die in se niet te beheersen is, te controleren en te manipuleren.

“Pelle de salon” sluit aan bij de erfenis van de readymade. Broodthaers maakt expliciet de referentie naar Duchamps sneeuwschep “In advance of the broken arm” (1915) en doet er een portie drama bovenop. De schop blijft beladen met de associatie van arbeid en aarde, wat botst met het gecultiveerde interieur van de salon. Zo legt het werk de sociale en symbolische lagen bloot die verbonden zijn aan zowel object, taal als ruimte.

Hedendaagse topkunst van eigen bodem


Het kruim van de hedendaagse Belgische kunstwereld is vertegenwoordigd met iconisch werk zoals “De man die de wolken meet” van Jan Fabre, net als een balpentekening van vier meter breed “Der blaue Raum” (1988). Van Hans Op de Beeck is er “Character (3)” (2014), een museale installatie die ons meevoert naar de verstilde, surreële droomwereld van de kunstenaar. “A place in the sun” (1986) was te zien was op Luc Tuymans’ eerste grote internationale solotentoonstelling in de Kunsthalle in Bern in 1992, die het startschot gaf voor zijn wereldfaam. Voorts is er onder meer werk van Thierry De Cordier, Raoul De Keyser, Panamarenko, Wim Delvoye, Rinus Van de Velde en zo meer.

593. Hans Op de Beeck - Character (3) (2014) - Est. €100.000-140.000

Modern memento mori


Ssst, hier slaapt iemand…
Deze levensgrote installatie van Hans Op de Beeck dwingt onmiddellijk tot verstilling en vertraging. De ruimte wordt geoccupeerd door een slapende vrouw die zich heeft neergevlijd op een sokkelachtige rustplaats omringd door huisraad, flessen, kopjes, karaffen, boeken en kandelaars. Bij het indommelen is een boek uit haar hand gegleden.

De monochrome installatie evoceert de hermetische toestand waarin slaap en droom zich ontvouwen. Het beeld doet fictief en surreëel aan, als een still uit een filmscène. Op de Beeck hult het raadselachtige geheel in een tijdloos grijs en suggereert daarmee dat de vrouw zich in een andere dimensie dan de onze bevindt. Halfnaakt lijkt ze op een altaarstuk te liggen die qua vormuitvoering verwijst naar de klassieke oudheid, wat de installatie een aura van eeuwigheid verleent. Het vormt een anachronistisch contrast met de alledaagse objecten rondom, door Op de Beeck tot in de puntjes georkestreerd om onderling en met de toeschouwer een dialoog aan te gaan.

Het half aangesneden fruit, een ingedeukt blikje, een volle asbak, uitgedoofde kaarsen, een gedateerd gsm-model. Op de Beeck presenteert ons hier een modern memento mori, zij het op een meer impliciete en psychologische wijze dan gangbaar in de klassieke canon. Door middel van atmosfeer en verstilling wekt de kunstenaar vergankelijkheid, melancholie en kwetsbaarheid op. Monochromie en een gevoel van tijdloosheid confronteren de toeschouwer met de eindigheid van het menselijke bestaan.